วัดภูมินทร์ จ.น่าน

วัดภูมินทร์ อ.เมืองน่าน จ.น่าน
 ประวัติเดิมชื่อ “วัดพรหมมินทร์” เป็นวัดหลวง ตั้งอยู่ในเขตพระนครดังปรากฏชื่อ ตำบลในเวียงในปัจจุบัน เจ้าเจตบุตรพรหมมินทร์ สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2139  ต่อมาอีกประมาณ  300 ปี  มีการบูรณะครั้งใหญ่ ในสมัยเจ้าอนันตวรฤทธิ์เดช เมื่อ พ.ศ.2410 (ปลายสมัยรัชกาลที่ 4)  ใช้เวลาซ่อมแซมนานถึง  7 ปี  ความสวยแปลกของวัดภูมินทร์ ที่เป็นหนึ่งเดียว คือ  เป็นวัดที่สร้างทรงจัตุรมุขหนึ่งเดียวในประเทศไทย ที่ดูคล้ายตั้งอยู่บนหลังพญานาคขนาดใหญ่  2 ตัว แหนพระอุโบสถเทินไว้กลางลำตัว  ตรงใจกลางพระอุโบสถจัตุรมุข ประดิษฐานพระพุทธรูปขนาดใหญ่  4 องค์ หันพรพักตร์ออกด้านประตูทั้งสี่ทิศหันเบื้องปฤษฏาค์ชนกัน ประดับนั่งบนฐานซุกชี เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัยการสร้างวิหารวัดภูมินทร์ระบุในเอกสาร ว่าแล้วเสร็จในปี พ.ศ.๒๔๑๗ 3 ต่อมาในปี พ.ศ.๒๔๒๙ C.E.W. Stringer กงศุลอังกฤษประจำเชียงใหม่ได้เดินทางไปน่าน และระบุว่า "วัดที่สำคัญในเมืองได้แก่ วัดภูมินทราชา ที่มีพระพุทธรูปสี่องค์อยู่ตรงกลาง ที่นี่เราได้พบกับพระแก่ๆ องค์หนึ่งซึ่งเคยเดินทางไปอังกฤษเมื่อ ๓ - ๔ ปีที่แล้วพร้อมกับชาวพม่าที่ไปขายอัญมณ"4วิหารวัดภูมินทร์ (รูปที่ ๑) เป็นอาคารที่มีแผนผังแบบจตุรมุข พบเพียงไม่กี่แห่งในล้านนา เข้าใจว่าใช้เป็นทั้งวิหารและอุโบสถในหลังเดียวกัน พื้นที่อุโบสถคงจะวางตัวอยู่ในแนวเหนือ - ใต้ เพราะยึดถือตามแนวของใบเสมา ส่วนวิหารคงวางตามแนวตะวันตก - ตะวันออก เข้าใจว่าการปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ในสมัยพระเจ้าอนันตวรฤิทธิเดชคงจะได้ถม พื้นที่เดิมขึ้นมาสูงมากจนเกือบถึงระดับยอดของใบเสมา5  บันไดทางขึ้นสู่วิหารมีทั้งสี่ด้าน โดยด้านทิศเหนือมีราวบันไดรูปพญานาค ส่วนหางอยู่ทางด้านทิศใต้ ในขณะที่ปลายราวบันไดทางทิศตะวันตกและตะวันออกเป็นรูปตัวเหงา  ถึงแม้ว่าดูจะมีความพยายามทำประตูทางเข้าทั้งสี่ด้าน (รูปที่ ๒) เป็นซุ้มที่เลียนแบบซุ้มเรือนยอดทรงมณฑปในศิลปะรัตนโกสินทร์ร่วมสมัย เช่น ซุ้มประตูโบสถ์วัดราชบพิธสถิตยมหาสีมาราม กรุงเทพฯ ซึ่งเป็นมณฑปทรงเรือนยอดประดับกระเบื้องเคลือบ6 แต่ในรายละเอียดขององค์ประกอบก็ยังสอดแทรกความเป็นท้องถิ่นไว้ด้วย

     
สถาปัตยากรรม
อาคารนี้เป็นทั้งพระอุโบสถ พระวิหาร และพระเจดีย์ในหลังเดียวกัน โดยใช้อาคารในแนว ตะวันออก-ตะวันตก เป็นพระวิหาร และอาคารแนว เหนือ-ใต้ เป็นพระอุโบสถ รัฐบาลไทยเคยพิมพ์รูปวัดภูมินทร์ ในธนบัตรใบละ 1 บาท ในช่วงสงครามโลกครั้งที่  2       ภายในมีภาพจิตรกรรมฝาผนัง แสดงเรื่องราวชาดก  วิถีชีวิตตำสนานพื้นบ้าน และความเป็นอยู่ของชาวน่านในอดีต ได้แก่ การแต่งกายคล้ายผ้าซิ่นลายน้ำไหล การท่อผ้าด้วยกี่ทอมือ  การติดต่อซื้อขายกับชาวต่างชาติ     สิ่งน่าสนใจอีกอย่างหนึ่ง คือ บานประตูแกะสลักลึกเป็น 3 ชั้น บนไม้สักทองแผ่นเดียวขนาดใหญ่ ความหนาของไม้ประมาณ 4 นิ้วสลักเป็นลวดลายเครือเถา ที่ทั้งดอกและมีผลระย้า รวมทั้งสัตว์นานาชนิด ฝีมือช่างเมืองน่าน   หอไตรวัดภูมินทร์ ลักษณะ สร้างขึ้นใหม่เลียนแบบของเดิม เมื่อ 5 มีนาคม 2537 อาคารสี่เหลียมทรงสูงสองชั้นก่ออิฐถือปูน มีบันใดภายในตัวอาคาร ชั้นบนมีระเบียง หลังคามีช่อฟ้าใบระกา

ตำแหน่งที่ตั้ง